3D - De programma's
Prijzen, kwaliteiten en soorten | 3D voor iedereen | De complete gids voor 3D software
Prijzen, kwaliteiten en soorten
De high-end pakketten zijn nog steeds vrijwel onbetaalbaar voor de gewone gebruiker. We praten dan over prijzen tussen de vijf en de tienduizend euro. Het van de Amiga afkomstige Lightwave 3D betekende enkele jaren terug een doorbraak wat betreft de prijs/prestatieverhouding, zeker gezien de superieure prestaties. De tegenwoordige prijs van zo'n 3000 euro voor de inmiddels zeer sterk uitgebreide PC-versie is echter bepaald niet voor iedereen weggelegd. Er bestond ooit een wat bescheidener uitvoering van onder de naam Inspire, maar die is helaas van de markt verdwenen.
Over het algemeen liggen de prijzen van de meeste semi-professionele pakketten zo omstreeks de 500 euro. Voorbeelden zijn StudioPro van Strata, TrueSpace van Caligari en Carrara van het vroegere Metacreations. Er zijn gelukkig echter veel goedkopere manieren om met 3D kennis te maken, zoals met de wat eigenzinnige, maar krachtige pakketten Imagine en Amorphium en met Dream 3D dat voorheen deel uitmaakt van het CorelDRAW pakket. En u zult in het verdere overzicht nog veel meer goedkopere pakketten aantreffen met soms onverwacht ruime en verrassende mogelijkheden.
Het betreft hier complete pakketten die zowel voor het modelleren als voor het uiteindelijke renderen zorgen. Lange tijd achtte men Windows (terecht) te langzaam voor het rendering proces, dat nu eenmaal een forse aanslag pleegt op zowel het aanwezige geheugen als op de capaciteit van de processor. Voor het modelleergedeelte wilde men dan nog wel gebruikmaken van de grafische Windows-omgeving, terwijl het renderen onder DOS plaats vond, zij het dan dat daarbij gebruik werd gemaakt van extensies die het geheugen boven de beruchte 640 Kb grens toegankelijk maakte.
Tegenwoordig is het gebruik van snelle processors in combinatie met betere Windowsversies en een fors geheugen algemeen geworden. Ook voor het Macintosh platform worden steeds krachtiger hardwarecomponenten en Unix-achtige besturingssystemen ingezet. In de professionele sector waren het vooral de krachtige werkstations van Silicon Graphics met dure, aangepaste software die de dienst uitmaakten, maar ook met de snellere normale desktopsystemen worden, soms door parallelschakeling, vaak bijzondere prestaties geleverd. Bij Windows is dit mogelijk vanaf 2000Pro, maar ook hier zien we uiteraard steeds meer Linux toegepast.
3D logo's (en de rest)
Naast algemene bestaat er ook 3D-software die vooral bedoeld is voor het ontwerpen van (geanimeerde) logo's e.d. Het verwerken van tekst en van relatief eenvoudige vormen staat daarbij voorop, plus een hoge mate van bedieningsgemak. Dat kan hier ook omdat er geen volledige en complexe modelleer-omgeving ter beschikking hoeft te staan. Het vormt daarmee een ideaal startpunt om met dire-deminsionale zaken aan de slag te gaan, ook al omdat de prijs vaak verrassend laag blijkt te liggen. Soms ook vormen ze een onderdeel van een uitgebreider pakket.
Simply 3D van het vroegere Micrografx is een voorbeeld van dergelijke goedkope, maar onverwacht krachtige grafische software voor tekenen, bewerken en animeren van 3D teksten en andere modellen met beperkte modelleermogelijkheden. Andere software die aanvankelijk speciaal voor tekstlogo's werd gedacht, maar inmiddels met steeds meer functionaliteit is uitgerust, is Cool3D van het Taiwanese Ulead en Xara3D van het Engelse Xara. De geanimeerde 3D tekst kan hierbij van allerlei structuren worden voorzien, waarbij vooral de laatste opvalt door een verbazende snelheid.
Gespecialiseerde software
Binnen zo'n breed gebied als van de 3D software bestaan veel specialismen die we hier niet allemaal behandelen. Genoemd worden bijvoorbeeld wel enkele algemene en eenvoudig toe te passen 3D CAD-programma's, maar niet de professionele spelers op dit terrein en de vele (dure) programma's die voor werktuigbouw en architectuur in omloop zijn. Evenmin de verschillende pakketten voor interieur- en tuinvormgeving en die voor het creëren van nauwkeurige topografische kaarten. Ook specifieke spelsoftware wordt hier niet besproken.
Daarnaast echter bestaat er bijvoorbeeld software die het gebied van de fotometrie bestrijkt. Daarmee worden 3D modellen gebouwd op basis van gewone foto's. Hoe meer verschillende aanzichten hoe nauwkeuriger het model, maar het is duidelijk dat er hier van de computer het een en ander aan interpretatie wordt verwacht. Het zijn zeer interessante ontwikkelingen die aan de ene kant mede zullen uitmonden in realtime identificatiesystemen, maar die voor illustratiedoeleinden de zeer kostbare 3D scanners veelal overbodig maken.
Landschappen en mensen
Een klassse apart wordt gevormd door de gespecialiseerde illustratiesoftware waarbij met name Metacreations (mede opgezet door de grafische goeroe Kai Krause) grote bekendheid kreeg met de prachtige 3D landschapsgenerator Bryce en met Poser. Dit laatste programma maakt korte metten met het bijzonder tijdrovende opbouwen van natuurgetrouwe menselijke vormen. Met behulp van een groot aantal presets en met een ingebouwde 'Walk Designer' maak je in enkele uren animaties van mannen, vrouwen, kinderen en dieren met de mogelijkheid om tot in de kleinste details variaties aan te brengen.
Ook uit Frankrijk komt een eenvoudig te bedienen landschapspakket, Vue d'Esprit, dat tevens excelleert in organische vormen. Ook hier wordt gewerkt met presets voor o.a. wolkenluchten, rotsen, water en planten, maar het zeer functionele en directe interface maakt het tevens mogelijk om ingrijpend alle fundamentele parameters te wijzigen. De resultaten zijn, ook al door de veelheid aan structuren, zeer natuurgetrouw en kunnen tegelijk ook heel schilderachtig zijn. De prijzen van al deze programma's ligt rond de 250-400 euro, terwijl oudere Poser-versies vaak zelfs gratis zijn te krijgen.
3D voor iedereen
Hoe begin je ermee?
Voor de eerste excursies in de 3 dimensionele wereld kun je, eventueel tegen inlevering van enkele exotische mogelijkheden, vaak zelfs zeer goedkoop terecht. Van de hierboven genoemde software worden soms speciale light-uitvoeringen en de oudere versies als freeware of demoware samen met een grafisch tijdschrift uitgebracht en dat is natuurlijk een uitstekende manier om ermee aan de slag te gaan. Wel bevindt zich de absoluut noodzakelijke handleiding in zo'n geval op disk of CD-ROM en moet je zelf dus nodige moeite doen om deze uitgeprint te krijgen.
Pakketten waarvan ik zulke gratis versies tegenkwam waren o.a. Strata 3D, TrueSpace en Imagine. De laatste twee dragen, evenals het eerder genoemde Lightwave, nog duidelijk de sporen van hun afkomst uit de Amiga-wereld en dat is voor Windows-werkers best wel even wennen. Het is echter zeer krachtige 3D software en bovendien is soms ook een gunstige upgrade mogelijk naar de nieuwste of naar een uitgebreider versie. Verder zijn van de meeste pakketten via het Internet gratis demo's verkrijgbaar, die soms aan een tijdslimiet zijn gebonden of die enigszins beperkt zijn in hun mogelijkheden.
Kwaliteit in freeware
Verder bestaan er ook voortreffelijke raytrace-programma's in het 'public domain'. Bekend is in dit verband vooral 'Persistence of Vision', kortweg PoV genoemd, dat al jarenlang in het freeware-circuit rondgaat. Steeds verschijnen er nieuwe versies met nog weer meer functionaliteit, waaronder animaties. Afbeeldingen die ermee gemaakt zijn gaan bij duizenden over het Net. Breeze is een voorbeeld van een modelleerprogramma dat speciaal voor PoV werd ontwikkeld met een ingebouwde macrotaal en ondersteuning voor de OpenGL standaard.
Verder is Behemoth een zeer compleet modelleer- en raytraceprogramma (voor Windows, Mac en Linux) dat zelfs beschikt over een geintegreerde programmeertaal (Prolog) en de mogelijkheid streogrammen te produceren. Voor meer technische toepassingen is Minos een opmerkelijk 3D CAD-programma. PhotoModeler Lite is ook apart in de zin dat je met hiervan 3D modellen kunt bouwen op basis van gewone foto's. TerraGen tenslotte is een landschapgenerator die zeer natuurgetrouw bergen en water weet te produceren.
Het meest opmerkelijke is dat al deze zeer goede programma's als freeware worden uitgebracht. Dat was ook het geval met een uitstekend programma van vaderlandse bodem, genaamd Blender. Dit is een uitgebreid en puur professioneel pakket met een overeenkomstig leertraject, maar met fantastische mogelijkheden. In feite zijn het verschillende gespecialiseerde programma's, maar de algemene versie is nog steeds gratis. Helaas werd de ontwikkeling van het programma gestopt, maar het wordt nog wel door verschillende sites ondersteund.
Zelf programmeren in 3D
Veel programma's en spelen zijn geschreven in de programmeertaal C++, maar dat is bepaald niet iets om als hobby aan te beginnen. Er zijn echter andere mogelijkheden die meer binnen het bereik van een modaal gebruiker vallen en een slimme, maar werkzame oplossing is de toepassing van DarkBasic. Dit is een Basic-afgeleide die speciaal is toegesneden op het zelf bouwen van interactieve 3D spelen. De kracht ervan wordt ontleent aan het feit dat intensief gebruik wordt gemaakt van alle 3D en andere mogelijkheden van de in Windows ingebouwde DirectX engine.
Hoewel de nadruk dus op spelen ligt is DarkBasic ook op andere gebiede inzetbaar en vormt een uitmuntende inleiding tot het zelf programmeren, ook in andere talen. Toch kunnen absolute beginners er vrijwel direct mee aan de slag en is de lijst van mogelijkheden lang. Zo is er ondersteuning voor Force-Feedback control, kunnen landschappen worden gebouwd, is er toepassing voor nevel, texture filtering, sprites, alfablending en bots-detectie. Allemaal typische spelfuncties, met natuurlijk ook ondersteuning voor geluid. Zowel Midi-muziek als 3D geluidseffecten.
De complete gids voor 3D software
We hebben getracht om een zo volledig mogelijke opsomming van de beschikbare 3D software samen te stellen. Dit is echter een momentopname en het kan daarom voorkomen dat pakketten niet meer verkrijgbaar zijn of zijn vervangen door nieuwere versies. De vermelde prijzen zijn uitsluitend globale richtprijzen om een indruk te geven van het niveau. Door schommelende dollarkoersen, door het uitkomen van nieuwe versies en overnames van software of bedrijven kan daar verder geen enkele verwachting aan worden ontleend. Ook de vermelde websites kunnen inmiddels zijn gewijzigd. Graag zien we correcties en verdere op- en aanmerkingen, beoordelingen, e.d. tegemoet.
Programma's voor de professional, hoog in prijs zowel als complexiteit. De extra mogelijkheden liggen vaak ook buiten het gebied van de 'normale' toepassingen, zoals zeer hoge resoluties en specifieke formaten voor de filmindustrie en multi-processor en parallel-computing toepassingen. Prijzen liggen over het algemeen boven de 1000 euro tot zelfs het tienvoudige
Middenklasse (semi-professioneel)
Een grote groep van goede tot zeer goede software die over het algemeen een prima prijs/prestatie verhouding te zien geeft. De functionaliteit is omvangrijk en de prijzen lopen globaal van 250 tot 1000 euro
Hieronder vallen landschapgenerators en software voor het ontwerpen van menselijke figuren, maar ook voor het beschilderen met 3 dimensionele penselen, het vervaardigen van stereofoto's, zelf programmeren, etc.
Instapprogramma's en shareware
Goedkope programma's die over het algemeen niet moeilijk zijn te bedienen. Toch leveren ze soms verbluffend veel kwaliteit tegen een lage tot zeer lage prijs.
Wie denkt dat alleen voor niks de zon opgaat heeft (soms) gelijk. Maar toch geldt dit ook voor software. Vaak als spinoff van de 'grote' software zijn er gratis ook enkele ware juweeltjes op 3D gebied te verkrijgen.