'Kunst' uit de computer

Kan de computer creatief zijn?

Het is een onderwerp dat in de loop der jaren regelmatig opduikt: is het mogelijk om met behulp van de computer kunst te maken? Het doet mij persoonlijk altijd denken aan de eindeloze debatten die op de fotografie betrekking hadden, dus al ruim 100 jaar lang. Het meest logisch lijkt me een parallel-vraag te stellen: is een penseel kunst? En hoewel er zonder enige twijfel heel veel grote kunst met behulp van penselen is vervaardigd lijkt me het antwoord op de gestelde vraag gewoon 'nee'.

Evenmin de camera en evenmin de computer. Kun je met een camera of met een computer kunst maken? Ik zou werkelijk niet weten waarom niet. 'The proof of the pudding is in the eating', zoals men het zo treffend weet te verwoorden, beoordeel het resultaat. Of dat ook opgaat voor computer-gegenereerde kunst is een volgend, en nu wat lastiger discussiepunt. Hieraan ligt vooralsnog een programma van regels en handelingen ten grondslag dat door een mens is opgesteld.

Met behulp daarvan kan de computer dan voorgeschreven handelingen verrichten die, bij een slimme programmering, inderdaad de indruk kunnen wekken met een werkelijk kunstenaar van doen te hebben. Of de resultaten werkelijk afwijken van die van een echte, levende kunstenaar dat weten we natuurlijk niet. Waar we wel redelijk zeker van kunnen zijn is dat de computer bitter weinig vreugde beleeft aan z'n scheppingen. Net zoals een computer evenmin uit z'n dak gaat bij het winnen van een forse schaakpartij.

Ray Kurzweil

Uitvinder en visionair Raymond Kurzweil gaat echter een stapje verder en is er blijkens zijn boek 'The Age of Spiritual Machines' van overtuigd dat niets de computer in de weg staat om de evenknie van de mens te worden en deze zelfs universeel te overvleugelen. Al omstreeks 2020 ziet hij het combinerend vermogen van computers ongeveer gelijkwaardig aan dat van het menselijk brein en laat het nog eens tien jaar later, met een rechtstreeks verbinding tussen beide, vele malen overtreffen.

Nu is Ray Kurzweil bepaald niet de eerste de beste want al in 1976 introduceerde zijn firma de Kurzweil Reading Machine die omni-font OCR technieken combineerde met de eveneens door hem uitgevonden flatbed-scanner en spraaksynthese. Het was het begin van een levenslange vriendschap met de blinde zanger Stevie Wonder en dat leidde onder andere in 1984 tot de K250, de eerste electronische piano als volwaardig muziekinstrument (tegenwoordig deel uitmakend van het Koreaanse Young Chang).

Om het gebied van Artificial Intelligence in direct contact te brengen met de verschillende kunstvormen werd door hem enige tijd terug een Cybernetic Poet ontwikkeld. Geen nep-programma dat vrij willekeurig wat regeltjes aan elkaar plakt, maar een hulpmiddel dat dichterlijk suggesties doorgeeft op basis van de gedichten die het 'las' van de grote voorgangers. Een ander programma werd oorspronkelijk ontwikkeld door Harold Cohen die 30 jaar besteedde om een programma te leren 'schilderen'.

Dit uiteraard wel op het beeldscherm, hoewel ze achteraf ook kunnen worden uitgeprint. Bij even nadenken is het wel duidelijk dat er in zo'n programma heel wat sturing nog is om tot een enigszins samenhangende voorstelling te kunnen komen. Vooral omdat ook mensen worden geportretteerd, zij het dan op een nogal 'artistieke' wijze. In de loop van het proces reageert het programma kennelijk op hetgeen er al werd neergezet, al is het resultaat dan ook telkens weer anders.

Het programma AARON werd door Kurzweil gestroomlijnd, is gratis van zijn site te downloaden en voor drie dagen te gebruiken - daarna word je geacht het voor $20 te laten registreren. Het kan trouwens ook als screensaver fungeren en tovert zo je beeldscherm om in een autonoom atelier. Een andere toepassing is die als levende gelukswens of iets dergelijks. Wie meer over het leven en werken van Ray Kurzweil wil lezen kan daarvoor het beste terecht op zijn sites KurzweilTech en KurzweilAI.