Het RAW-formaat... | Conversieprogramma's | Websites & discussieforums
Bezitters van eenvoudige compactcamera's beschikken over het algemeen uitsluitend over de mogelijkheid hun foto's in het JPEG-formaat op te slaan, met vaak ook slechts een beperkte keuze uit zowel compressieverhouding als resolutie. De wat duurdere compactcamera's bieden daarnaast vaak ook het TIFF-formaat aan, dat in tegenstelling tot JPEG geen compressie toepast en dientengevolge een aanmerkelijk grotere omvang bezit.
Het is de vraag of een dergelijk ongecomprimeerde opslag veel zin heeft waar zelfs een beperkte compressie van 4 maal al een groot verschil in omvang oplevert zonder merkbaar kwaliteitsverlies. Dit ondanks het onweerlegbare feit dat bij die compressie ook een (klein) deel van beeldinformatie verloren zal gaan - hetgeen trouwens mede afhangt van de kwaliteit van het compressie-algoritme. Bijkomend voordeel is dat de opslag in de camera ook sneller plaats zal vinden.
Professionele fotografen echter stellen vaak hogere eisen aan de juiste kleurweergave en belichting van hun foto's en wensen daarbij niet klakkeloos te vertrouwen op de vele conversies zoals die in de camera zelf plaatsvinden. Zij wensen meer controle, ongeveer zoals zij ook van een negatief in hun eigen donkere kamer de perfecte afdruk wensen te maken in plaats van dit aan een afwerkcentrale over te laten. Voor hen werd het RAW-formaat bestemd.
In feite echter is dit geen gestandaardiseerd grafisch formaat maar een stroom aan nagenoeg onbewerkte beelddata zoals die door de lichtgevoelige matrixchip van de digitale camera wordt geleverd. Omdat dit op verschillende manieren kan plaatsvinden en ook de chips zelf in hun constructie kunnen verschillen, heeft deze ruwe informatie bij elke fabrikant een iets andere vorm, die oorspronkelijk ook meer voor intern gebruik bedoeld was.
Voor een goed begrip is het belangrijk om duidelijk voor ogen te hebben hoe een digitale camera werkt - en dat is in principe niet zoveel verschillend van onze oog... Door middel van microscopisch kleine filters signaleert de lichtgevoelige matrix intensiteitsverschillen in het rode, groene en blauwe bereik. Elke pixel (=beeldelement) geeft op deze wijze een analoog signaal af, dat door een analoog/digitale omzetter naar een digitale waarde wordt omgezet.
Omdat ons oog gevoeliger blijkt te zijn voor groen te zijn dan voor de twee andere kleurcomponenten heeft men dit gesimuleerd door twee maal zoveel groengevoelige pixels op de chip in te bouwen dan voor rood en blauw. Bijkomend voordeel is dat de zo ontstane cluster van vier pixels eenvoudig in het raster is onder te brengen. Het is echter duidelijk dat het omzetten van deze Bayer-matrix naar een bruikbaar digitaal signaal redelijk complex is.
Al eerder heb ik benadrukt - en dit geldt voor muziek zowel als voor beeld - dat het grootste voordeel van digitale verwerking de enorme manipuleerbaarheid is. Daarmee zijn het immers gewoon getallen geworden en die zijn eenvoudig te wijzigen, bijvoorbeeld door ze met een ander getal te vermenigvuldigen. Dit is dan ook ongeveer wat er gebeurt wanneer we op de camera een andere ISO-waarde instellen (zoals vroeger de filmgevoeligheid).
Hier begint echter ook 'ruis', welke in elke electronische schakeling en verwerking ontstaat. Door het signaal te versterken versterk je ook nog eens deze ruis en hoewel deze dank zij de genoemde manipuleerbaarheid tot op zekere hoogte is te onderdrukken, is het ook duidelijk dat een hoge signaal-sterkte aan het begin in dit opzicht belangrijk is. En deze ontstaat in de eerste plaats door de grotere lichtgevoelige chip van een (semi)professionele camera...
Het is in feite op dit punt dat de onstane ruwe informatie op de informatiedrager als RAW kan worden opgeslagen. Door de verschillende fabrikanten worden hierover geen nadere specificaties vrijgegeven, zodat je in principe een bij de camera behorend programma nodig zult hebben om op een computer de verdere conversie goed uit te voeren. Dergelijke software bevindt zich natuurlijk ook in de camera zelf om een al dan niet gecomprimeerde image-file te produceren.
Daarbij is tevens voorzien in instelbare filters welke corresponderen met de instellingen op de camera betreffende kleurbalans (meestal wit-balans genoemd), kleurverzadiging, verscherping, contrast, resolutie en tenslotte de compressie-verhouding. Al deze filters absorberen in meer of mindere mate beeldinformatie waardoor er er wat dit aangaat geen weg terug meer is. Iets wat bij de bewerking van de RAW-informatie op de computer dus wel wordt beoogd.
Zoals gebruikelijk bestaan er tegenover de fervente voorstanders van RAW ook degenen die het allemaal maar theoretisch geklets vinden en die stellen dat je gewoon juist moet belichten en vervolgens met een lage compressie JPEG-file veel ruimte bespaart. Een RAW-file omvat immers alle beeldinformatie van de camerachip en dat is dus al gauw 6 MB of meer per opname. Bij zeer lage compressie wordt dit ongeveer een kwart - nog steeds bij een maximale resolutie.
Heeft men ook die niet echt nodig dan praat je al snel over minder dan 1 MB voor de file-omvang. Deze besparing lijkt bij de tegenwoordige prijzen van FlashCards en andere media misschien niet meer zo'n punt, maar bedenk dat professionele fotografen per maand vaak zo'n 5000 foto's of meer schieten en dan gaan ook de benodigde harde schijven knap in de papieren lopen - zeker wanneer je ze voor backup-doeleinden nogeens dient te verdubbelen.
Omdat RAW een voor elk fabrikaat (en soms zelfs voor een enkele camera) specifiek formaat bezit ligt het voor de hand om ook het door de maker meegeleverd conversieprogramma te gebruiken. Maar voor de zeer kritische fotograaf vormen juist die vaak niet de aangewezen weg. Een programma dat zo ongeveer als de Rolls Royce op dit gebied geldt is C1 ofwel Capture One van Phase One. Helaas is de prijs er met $500 ook naar, al is er ook een LE-versie voor $99.
Een eigen plaats werd ook verworven door DxO, dat net als Capture One vooral bedoeld lijkt voor de (semi)-professionele fotograaf en zich feilloos weet in te passen in een 'workflow' van duizenden opnamen per maand. Het is daarbij ook wat veelzijdiger en kan bijvoorbeeld tevens jpeg-file verwerken. Lensfouten en -vertekeningen kunnen automatisch worden gecorrigeerd en een optimale witbalans, helderheid en scherpte in batchverwerking worden gerealiseerd. Prijs ca. $130.
Wat goedkopere programma's betreffen Bibble voor Nikon (Bibble Pro $129 en Bibble Lite $69) en BreezeBrowser Pro voor Canon ($70). Een geheel eigen weg wordt bewandeld door Adobe dat een plugin Camera Raw voor Photoshop 7 uitbracht, maar deze inmiddels deel laat uitmaaken van hun topproduct Photoshop CS2 ($600). Tegelijk stelt men als algemene standaard het nieuwe DNG-formaat voor, dat echter wel eigendom blijft van Adobe. Het lijkt Microsoft wel...
Een nieuwere ontwikkeling is het programma RawShooter Essentials 2005 van het Deense Pixmantec dat door Corel ter aanvulling van haar eigen bewerkingssoftware (Corel PhotoPaint en Paint Shop Pro) als een 'free download' ter beschikking wordt gesteld. Het laat zich kennen als een zeer overzichtelijk programma waar je al snel de weg in vindt, met bovendien een uitgebreide handleiding in pdf-formaat.
Een uitstekende uitleg van het belang van RAW en van een standaardisatie ervan door Michael Reichmann en Juergen Specht is op de site The Luminous Landscape te vinden. Hierin ook een oproep ter ondertekening aan de verschillende camerafabrikanten om aan die standaardisatie mee te werken - want er bestaan inmiddels al ruim 100(!) verschillende RAW-formaten. Juergen Specht is ook de oprichter van OpenRAW Working Group die behalve een website ook een actieve mailinglijst onderhoudt.