Software

SketchUp, een gratis 3D-programma

Google SketchUp is een gratis 3D programma waarmee op een eenvoudige manier samengestelde driedimensionale vormen als huizen of ruimteschepen kunnen worden vormgegeven. Ook al omdat het programma gratis wordt aangeboden is dit een uitstekende gelegenheid om kennis te maken met de zo fascinerende wereld van 3D. Een beperking is echter wel dat een model alleen als tweedimensionele afbeelding kan worden uitgevoerd of als 3D-file in Google Earth-formaat. Als zodanig kan het geëxporteerd worden naar Google Earth of naar 3D Warehouse. Er is overigens ook een pro-versie van het programma, maar dat kost $500. Meer over 3D in het algemeen vind je in 3D-World op deze website...

PhotoFiltre, goede beeldbewerking voor niemendal

Bij beeldbewerking is het belangrijk dat je je aandacht kunt richten op het creatieve proces en niet voortdurend met allerlei technische zaken in de weer moet gaan. Het Franse PhotoFiltre is zo'n programma dat voor privé gebruik ook nog eens gratis is te gebruiken. Dit wil zeker niet zeggen dat het een puur instapprogramma betreft, want voor alle mogelijke beeldbewerking biedt het een keur aan uitstekende gereedschappen.

Het interface is logisch en lijkt misschien weinig opzienbarend... maar al snel blijkt dat de verschillende functies heel doordacht zijn gerangschikt. Zo vind je onder 'Aanpassen' (inderdaad, er is ook een Nederlandse uitvoering van) vrijwel alle functies om een foto er op z'n best uit te laten zien. En wie dan nog wat verder wil gaan vindt onder 'Filter' een fraaie verzameling effecten die voor een flink deel met behulp van sliders tevens een realtime preview laten zien. Over gebruiksgemak gesproken... Van harte aanbevolen!!!

Software-interfacing

Toen de auto ruim 100 jaar geleden op het toneel verscheen was de gebruikelijke methode van vervoer die van paard en wagen. Begrijpelijk dus dat het helse nieuwe vehikel er uitzag als een rijtuig waarvan dan de echte paardekracht was vervangen door een mechanische. Zelfs nu nog spreken we van een koetswerk en is de bediening weliswaar een stuk gestroomlijnd, maar in feite nog steeds niet veel veranderd. Duidelijk is het vinden van een goed werkend en tegelijk intuitief interface tussen een machine en een menselijke bestuurder niet echt eenvoudig.

De techneuten die een machine bouwen hebben immers over het algemeen bitter weinig inzicht in de gedachtengang van iemand die op een niet-technische manier van diezelfde machine gebruik wil maken. Dit wordt treffend geillustreerd bij een andere nieuwe machine, de computer. Bij de eerste exemplaren bestond de 'bediening' uit het maken van duizenden verbindingen met kabeltjes en stekers. Methode 'telefooncentrale' dus en daarmee het werk van een groot aantal specialisten. Ook de latere in- en uitvoer door ponsbanden en ponskaarten veranderde daar niet zoveel aan.

Het was de kathodestraalbuis (waarop je naar alle waarschijnlijkheid ook nu nog zit te kijken) die voor het eerst een redelijke interactie met de computer toestond. Weliswaar moest je je als gebruiker aanvankelijk nog een flink aantal exacte commando's kennen, totdat in de 80er jaren met GEM (voor PC en Atari), de Apple Macintosh en tenslotte Windows het grafische interface zijn intrede deed. Ongelukkig genoeg koos men als metafoor een bureaublad, compleet met kladblok, rekenmachine en klokje. Een gemiste kans die z'n negatieve invloed tot nu toe laat gelden.

Eigenlijk was het alleen de Amiga die een eigen weg volgde en die ook in andere opzichten z'n tijd ver vooruit was. Helaas maakte de financiële beunbazen van Commodore er een puinhoop van en ging het concept roemloos ten onder. En voordat we de door Ray Kurzweil voorspelde directe koppeling van machine en mens via de hersenen gerealiseerd zien zullen we het moeten doen met een of ander grafisch (en mogelijk auraal) interface en dan loont het de moeite om de verrichtingen van het Medialab en van Kai Krause aandachtig te volgen.

Grafisch tovenaar Kai Krause

Over interfaces gesproken... heb je al eens ervaren hoe Kai Krause (begenadigd muzikant, fotograaf, grafisch kunstenaar en programmeur) zich de communicatie met een computer voorstelt? Dan is ook meteen duidelijk geworden dat hij niets van doen wenst te hebben met de saaie recht-toe-recht-aan vensters van Windows en de Mac. Elke toepassing dient in zijn ogen voorzien te worden van een eigen, persoonlijk interface met de eigenschappen van een kunstwerk, dat wil doordringen tot in het wezen van de dingen. Bekijk een paar van zijn bijzondere creaties...

l e e s v e r d e r

De wereld van de plugins

Photoshop definieerde indertijd het formaat voor dit soort kleine programma's die binnen het raamwerk van het hoofdprogramma allerlei additionele effecten en functies tevoorschijn weten te toveren. Ze staan dan ook bekend als 'Photoshop Plugins', maar dat wil niet zeggen dat je ze niet in combinatie met de meeste andere bewerkingsprogramma's kunt gebruiken. Er worden inmiddels een groot aantal van deze plugins aangeboden, soms door gespecialiseerde firma's maar er zijn ook kundige programmeurs die voor de lol een enkel effectfilter ontwerpen. Daarom is het voor iedereen die met beeldbewerking bezig is een aanrader om de steeds groter worden wereld van de plugins binnen te stappen...

l e e s v e r d e r

IrfanView

IrfanView is de schepping van Irfan Skiljan, een in Wenen wonende ex-Joegoslaaf die het programma alweer zo'n 7 jaar geleden op de wereld zette. Dit laatste trouwens letterlijk omdat het inmiddels in zo'n 12 verschillende talen verschijnt. Dit is tegelijk een indicatie van de enorme populariteit die het programma heeft verworven en dit terecht. Het is een uitgebreide grafische 'viewer' voor Windows, die door zijn compacheid zeer snel is. Behalve voor het bekijken van een groot aantal formaten blinkt het ook uit in het converteren van het ene naar het andere formaat.

Het is echter ook een multimedia-afspeler en kent een aantal nuttige beeldbewerkingen en filtereffecten. Je kunt afbeeldingen uitprinten, in grote aantallen tegelijk verwerken en ze in een automatische, zelfstandig opererende slideshow samenbrengen. Het programma is bovendien eenvoudig om mee te werken en het is voor niet-commercieel gebruik ook nog eens helemaal gratis. Door middel van de taalmodulen kan het eenvoudig aan andere talen (waaronder Nederlands) worden aangepast en tot slot bestaat er ook een groeiend aantal plugins voor dat de mogelijkheden nog weer verder uitbreidt...

Picture Publisher 10

De laatste versie 10 van Picture Publisher kent enkele fraaie nieuwe functies en een aantal verbeteringen (zowel in kwaliteit als uitwerking) op de bestaande. Het programma koppelt veel bewerkingskracht aan een uiterst plezierig, intuitief werkend en open interface dat vanaf de eerste versies ondanks de toegenomen functionaliteit in principe onveranderd is gebleven. Een verademing ten opzichte van de standaard-look van Adobes Photoshop met z'n overdaad aan menu's, waardoor je het zicht op het werkblad volkomen kwijt dreigt te raken.

Dat is het goede bericht... het slechte bericht is dat de maker Micrografx het niet meer zelfstandig kon bolwerken en het programma heeft verkocht aan Corel, dat hiermee kennelijk slechts een concurrent voor haar Corel PhotoPaint uit de weg heeft willen ruimen. Navraag leverde aanvankelijk nogal tegenstrijdige antwoorden op, maar feit is dat het programma inmiddels volledig uit het zicht is verdwenen. Misschien dat het in een of andere combinatie toch ineens weer opduikt, zoals met de eerder verworven Kai's Powertools is gebeurd. Sindsdien heeft Corel trouwens ook het populaire PaintShop Pro aan haar stal toegevoegd.

Photoshop Elements

Zoals de naam al aangeeft is Elements bedoeld als het kleine broertje of zusje van het 'grote' Photoshop. Vooral ook een stuk goedkoper, want met een gemiddelde prijs van zo'n 80 euro steekt het zeer gunstig af tegenover de ruim 1200 euro voor de Nederlandse versie van de laatste. Daarbij blijkt het ook nogal eens te worden meegeleverd met digitale camera's of scanners. Op beurzen en dergelijke is de alleszins bruikbare versie 2.0 vaak voor nog aanmerkelijk minder te koop. In het voortreffelijke online Image Resource is een bespreking van versie 3.0 te lezen. Terwijl inmiddels ook alweer een versie 4.0 is verschenen.

The Gimp, een Open Source-alternatief

Het beeldbewerkingsprogramma met de merkwaardige naam 'The Gimp' (GNU Image Manipulation Program) werd indertijd ontwikkeld door twee studenten aan de universiteit van Berkeley. De ambities waren niet gering, want het moest een volwassen Linux-tegenhanger worden van Photoshop. Maar zoals het gebeurt met studenten, deze studeren af, en dan raakt de aandacht over het algemeen op andere zaken gericht. Hierdoor lag de ontwikkeling ervan een tijdlang stil, totdat een nieuw team er haar schouders onder zette en er tevens een Windows-versie verscheen.

Zoals gebruikelijk bij open-sourceprogramma's wordt er op de website regelmatig verslag gedaan van mogelijke problemen en nieuwe releases. Inmiddels zijn we aangeland bij versienummer 2.0, met 2.2 in het nabije verschiet. Er is een aparte website om de Windows-versie (gratis) te downloaden. Het programma heeft een aparte runtime-omgeving nodig die eerst geinstalleerd dient te worden. Op de genoemde site zijn beide als zipfile te vinden, samen met een uitgebreide help-file. Totale omvang ruim 17 MB.

TrueSpace 5

Onder de betere 3D-pakketten heeft Caligari's TrueSpace door haar eigenzinnige interface steeds een aparte plaats ingenomen. Accoord, de vele ikoontjes vragen enige gewenning en vooral in het begin ziet het er nogal imponerend uit, maar de vele doordachte functies maken - ook voor de niet professional - bijzondere en indrukwekkende resultaten mogelijk. Versie 5 is met $ 395 aanmerkelijk gunstiger geprijsd dan de topversie 6.6 dat $ 595 kost en biedt op zich al fascinerende mogelijkheden.

Er zijn soms speciale seizoenaanbiedingen en er is tevens een gratis demo te downloaden, waarmee je alvast de nodige ervaring kunt opdoen en bekijken of dergelijke - uit de aard der zaak vrij complexe - software een kolfje naar je hand is. Het is immers bepaald geen druk-op-de-knop programma, maar iets waarbij je het ruim 500 pagina's tellende handboek gedegen zult moeten bestuderen. Maar dan zijn, zoals de galerie laat zien ook bijzondere resultaten te behalen. Verder is er een uitgebreid forum waarop op al je vragen antwoord wordt gegeven.

Landschappen met Vue d'Esprit

Al jaren geleden raakte ik gefascineerd door het met de computer bouwen van landschappen. Dat was nog voordat Windows op het toneel verscheen en je werkte met een kale raytrace-parser zonder enige preview. Zo'n 'parser' was dan de vertaler die een beschrijvende tekst (in 'C'-formaat) omzette in een virtueel, 3-dimensioneel beeld dat vervolgens werd gerenderd (dus weer naar het platte beeldscherm vertaald). Dat koste vaak een heleboel tijd terwijl je van het resultaat allerminst zeker was.

Na diverse andere programma, zoals het snelle en intrigerende VistaPro, was daar ineens Bryce dat een enorme flexibiliteit koppelde aan een prachtig resultaat. Bleef helaas het feit dat het programma, ondanks een prachtig en functioneel interface, vrij lastig in gebruik bleek en bovendien tergend langzaam. Met het uit Frankrijk afkomstige Vue d'Esprit wordt landschapgeneratie daarentegen eenvoudig en intuitief, met een uiterst snelle preview. En met de hoogste kwaliteit.

l e e s v e r d e r

Spelen met fractals

Door de komst van de computer is het verschijnsel 'fractals' uit de studeerkamer van wiskundigen tevoorschijn gekomen en verrast ons nu met prachtige vormen. Het meest verbazende is daarbij dat zo'n intrigerende afbeelding berust op slechts een eenvoudige formule met enkele speciale kenmerken. De wiskundigen Mandelbroth en Julia gaven hun naam aan speciale verzamelingen fractals, maar er zijn er nog veel meer. En er is verrukkelijk mee te spelen...

l e e s v e r d e r

Kunst uit de computer?

Kan de computer kunst maken? En dan bedoelen we niet kunst met behulp van de computer - het beeldscherm als palet en penseel - maar min of meer zelfstandig. En vooral, niet voorspelbaar... Het is zo'n onderwerp waarover vrijwel iedereen een mening zal hebben en ook mag hebben en waarom niet? Nog leuker dan het formuleren van een spits antwoord echter is het zelf ermee experimenteren... hoewel... een druk op de knop dat is vaak alles wat er voor nodig is. En soms zelfs dat niet eens. Ray Kurzweil is zo iemand die gefascineerd is door het onderwerp en toen ontmoette hij kunstenaar Harold Cohen...

l e e s v e r d e r

Lichtbeelden uit Denemarken

Door een zaklantaarn aan een touwtje te hangen en deze op meer of minder ingewikkelde manieren te laten slingeren kun je meest fantastische foto's maken van zogenaamde Lissajou-figuren. Je legt daartoe in een volkomen verduisterde kamer een camera met open sluiter onder de slingerende lantaarn en neemt het geheel gedurende een paar minuten op. Het nadeel is dat je het resultaat pas veel later, na het ontwikkelen van de film, kunt bekijken. Maar dat kunnen we nu ook digitaal, dank zij de gratis plugin 'Sinedots' van Philipp Spoeth.

De toepassing ervan is eenvoudig genoeg: er zijn een groot aantal sliders waarmee de verschillende parameters kunnen worden ingesteld, waarna je direct het resultaat in een instelbaar preview-venster ziet verschijnen. Zo kan de transparantie van de opeenvolgende curves (die als het ware door een denkbeeldige zaklantaarn worden beschreven) worden ingesteld, de verschillende hoekwaardes en natuurlijk de kleur. Er een beetje mee spelend krijg je de wisselwerking vlug door en vormen zich al snel de prachtigste beelden op je scherm...

De toverpenselen van ZBrush

Een van de opzienbarendste 3D-pakketten is toch wel ZBrush van de firma Pixologic. Waar de meeste andere software begint met de generatie van eenvoudige, zogenaamd 'primitieve' vormen als cylinder. bol en kubus, werkt ZBrush vooral met penselen. Maar dan wel penselen met uiterst merkwaardige eigenschappen, zoals op bijgaande illustratie duidelijk te zien is. Lees de uitgebreide bespreking van de nieuwe versie 2 in Computer Graphics